X
تبلیغات
ارتباطات - کار کلاسی :خلاصه کتاب جامعه شناسی جامعه اطلاعاتی


عنوان : کتاب جامعه شناسی جامعه اطلاعاتی
نویسنده : دکتر منوچهر محسنی
موسسه انتشارات آگاه 
تهیه کننده :  میناخوشکلام

جامعه اطلاعاتی
اصطلاح جامعه اطلاعاتی ( Information Society) بازگو کنندة توسعة تکنولوژی های نوين اطلاعاتی و تجديد سازمان جامعه ، پيرامون جريان اطلاعات است. امروزه اطلاعات در تمام صور خود به کمک شبکه های انفورماتيک با سرعتی بيش از پيش در دسترس است و اين روند باتوجه به کاربرد روز افزون بزرگراه های اطلاعاتی در حال سرعت گرفتن است و اطلاعات به عنوان يک کالای بيش از پيش قيمتی درعرضه تمدن کنونی جهان ظاهر می شود ، هرچند که حداقل انواعی از اطلاعات هميشه و در همة جوامع از جنبه های خاصی اهميت داشته است. استقرار اين جامعه (جامعة اطلاعاتی) سبب ايجاد صنايع تازه ، مشاغل تازه ، و محصولات تازه می گردد، واقعيتی که زمينه های اقتصادی جامعه را با مظاهرتازه ای مواجه می کند. البته اين سيستم فنی بسيار سريع صرفنظر از ابعاد اقتصادی، سياسی ، اجتماعی و فرهنگی خود مباحث خاصی را از نظر فلسفی نيز مطرح می کند.
امروزه کمتر کشوری را می توان در دنيا سراغ گرفت که از بکارگيری دست آوردهای اين تکنولوژی های نوين و به ويژه بخش انفورماتيک آن بکی برکنار و يا بی بهره باشد، و اگر در توليد اطلاعات سهيم نيست، سهمی در مصرف آن نداشته باشد.


از مجموع تعاريف موجود، پنج تعريف متمايز از جامعه اطلاعاتي وجود دارد كه مي‌توان به طور اجمالي و خلاصه با معيارهاي مشخص زير، آن را تعريف نمود:

1. معيار تكنولوژيك
بهترين تعريف «جامعه اطلاعاتي» بر نوآوري فوق‌العاده تكنولوژيك بنا شده است و مفهوم كليدي در اين معيار، آن است كه پيشرفت‌هاي خيره‌كننده در پردازش، نگهداري و انتقال اطلاعات به كاربرد تكنولوژي‌هاي اطلاعاتي در تمامي زواياي حيات اجتماعي انجاميده است. از كاهش شديد هزينه كامپيوترها و افزايش فوق‌العاده قدرت و كاربرد آن‌ها در همه جا، مي‌توان چنين برداشت نمود كه براساس كاربرد فراوان از كامپيوتر وارد عصري نوين مي‌شويم.
در تعريف‌هاي دقيق‌تر از جامعه اطلاعاتي تا حدود بر نزديكي و همسويي ارتباطات راه دور و كامپيوترها توجه مي‌شود. به عبارتي كامپيوتري شدن ارتباطات راه دور به مفهوم اتصال يك كامپيوتر به كامپيوتر ديگر بوده و بنابراين چشم‌اندازي از پيوند پايانه‌ها در درون و ميان ادارات، بانك‌ها، خانه‌ها، فروشگاه‌ها، كارخانجات و مدارس را به وجود مي‌آورد كه ازآن به عنوان «شبكه اطلاعاتي» نيز تعبير مي‌گردد. (همانند شبكه برق) و در اين سناريو با گسترش شبكه كامپيوتري خدمات، عناصر اساسي تشكيل دهنده يك «جامعه اطلاعاتي» به وجود مي‌آيد.
2. معيار اقتصادي
فرتيز ماچلوپ (Fritz Machlup) امريكايي، در تعريف «جامعه اطلاعاتي» از معيارهاي اقتصادي بهره گرفته و با مقياس ‌هاي آماري به قلمرو صنايع اطلاعاتي گام نهاده و پنج گروه را به شرح ذيل مشخص مي‌نمايد:
الف) آموزش و پرورش (مدارس، كتابخانه‌ها و دانشگاه‌ها)
ب) رسانه‌هاي ارتباطي (راديو و تلويزيون،‌ تبليغات بازرگاني)
ج) ماشين‌هاي اطلاعاتي (تجهيزات رايانه‌اي، ابزارهاي موسيقي)
د) خدمات اطلاعاتي (قانون، بيمه، پزشكي)
ه) ديگر فعاليت‌هاي اطلاعاتي (پژوهش و توسعه و فعاليت‌هاي عام‌المنفعه)
وي سپس براي هر يك از گروه‌هاي فوق، ارزش اقتصادي قايل شده و سهم هر يك از آن‌ها را در توليد ناخالص ملي (GNP) مطرح مي‌سازد. بنابراين، اگر روند مذكور به عنوان بخشي از افزايش توليد ناخالص ملي به شمار آيد، شايد بتوان ادعاي ظهور يك «اقتصاد اطلاعاتي در گذر زمان» را پيش‌بيني كرد. ماچلوپ نشان داد كه در سال 1958، 29 درصد توليد ناخالص ملي ايالات متحده، از صنايع اطلاعاتي ناشي شده كه نرخ رشد بسيار بالايي محسوب مي‌شد. براساس آمار فوق است كه مي‌گويند اقتصاد امريكا از اقتصاد كالايي به اقتصاد اطلاعاتي تغيير وضعيت داده، يعني مشخصه بارز اقتصاد اطلاعاتي در جامعه امريكا آن است كه دانش و سازمان، آفرينندگان اصلي ثروت مي‌باشند.
3. معيار شغلي (Occupational)
معيار شغلي، معياري است كه بر مساله تغييرات مشاغل متمركز مي‌شود. به عبارتي از هنگامي كه مشاغل اطلاعاتي به وجه غالب در ميان مشاغل موجود تبديل مي‌شوند، ما به يك «جامعه اطلاعاتي» دست مي‌يابيم، يعني زماني كه تعداد كاركنان ادارات، آموزگاران، هنرپيشه‌گان، خبرنگاران و قضات بر تعداد معدن‌چيان، فلزكاران، كارگران بنادر و كارگران فزوني مي‌يابد، زمان «جامعه اطلاعاتي» فرارسيده است.
دانيل بل (Daniel Bell) ظهور جامعه يقه سفيد (White Collur Society) يا صاحبان مشاغل اطلاعاتي و كاهش كار صنعتي را داراي آن چنان تغييرات عميقي مي‌داند كه آن را به مثابه پايان مبارزات سياسي طبقات، افزايش هشياري جمعي و توسعه برابري ميان مرد و زن تلقي مي‌كند.
يونشر (Jonsher) كار را به دو بخش اطلاعات شامل كساني كه كاركرد اصلي آن‌ها توليد، پردازش و به كاربردن اطلاعات است و بخش توليد شامل كاركناني كه عمدتاً به فرآوري، تكميل و به كاربردن كالاهاي مادي است، تقسيم مي‌كند.
4. معيار مكاني (Spatial)
مباحث مربوط به معيار مكاني عمدتاً بر شبكه‌هاي اطلاعاتي تاكيد دارد كه مكان‌هاي جغرافيايي را به يكديگر پيوند داده و تاثيرات شگرفي بر سازمان زمان و مكان دارند. به قول جان گودارد (John Goddard) اطلاعات در حال اشغال صحنه سازمان اقتصاد جهاني بوده و تكنولوژي‌هاي ارتباطي و كامپيوتري زيرساختي را فراهم مي‌كنند كه با پردازش اطلاعات، امكان تجارت سريع (Real-Time) را تسهيل نموده و دادوستد اطلاعات به لطف رشد انفجارگونه خدمات مانند رسانه‌ها، به گونه‌اي بسيار پرشتاب و استثنايي توسعه يافته و «رشد اطلاعاتي سازي» اقتصاد، در حال ايجاد وحدت ميان اقتصادهاي ملي و منطقه‌اي است كه با جهاني شدن اقتصاد، مرزهاي جغرافيايي كنار گذارده مي‌شود.
با درآميختن روندهاي فوق، بر مركزيت شبكه‌هاي اطلاعاتي (Information Network) كه شهرها، مناطق، كشورها و جهان را به يكديگر پيوند مي‌دهد، نقشي مركزي و محوري مي‌يابند.
5. معيار فرهنگي
طي دهه‌هاي گذشته حجم برنامه‌هاي تلويزيوني به لحاظ كمي و كيفي جهش داشته، تعداد فيلم‌هاي تلويزيوني و سينمايي بسيار فراوان شده است، حضور گسترده كتاب، مجله، روزنامه‌ها، ويدئو و ديسك فشرده، همگي گواه بر اين هستند كه در جامعه‌اي سرشار از رسانه‌ها سكونت داريم يعني رسانه‌هاي مدرن ما را دربرگرفته‌اند.
امروزه سبك زندگي مانند پوشيدن، خوردن، آشاميدن، محل زندگي، محل كار از محتواي اطلاعات بسيار بيشتري برخوردار شده و از نظر تاريخي از نوآوري‌هاي اطلاعاتي لبريز شده است. فرهنگ امروز به طور آشكار نسبت به تمامي دوره‌هاي پيشين سرشارتر از اطلاعات است.
زيرساخت‌هاي جامعه اطلاعاتي
وراي تعاريف و معيارهاي پنج‌گانه فوق، در يك جامعه اطلاعاتي پيش از همه، وجود يك زيرساخت ارتباطي ضروري بوده تا بتوانند توليد و انتقال حجم زيادي از اطلاعات را روي يك شبكه بسيار پراكنده عملي سازد. زيرساخت‌هاي مذكور را مي‌توان به سه دسته ذيل طبقه‌بندي نمود:
1. زيرساخت‌هاي ارتباطات از راه دور
2. زيرساخت‌هاي مرتبط با دانش‌ها
3. زيرساخت‌هاي مرتبط كننده اطلاعات
كه اولين زيرساخت، بيان كننده شبكه‌هايي است كه به طور فيزيكي انتقال و ارتباط را تامين مي‌كند. دومين زيرساخت، سازمان و پردازش اطلاعات را كه بايد به آن دست يافت، در نظر دارد. به عبارتي دستيابي، كاربرد و تفسير از اطلاعات را مكان‌پذير مي‌سازد (متخصصين و سازمان‌هايي كه اين وظايف را برعهده دارند). و نهايتاً زيرساخت سوم، بيان كننده محيطي است كه در آن هنجارهاي مشترك و مبادلات باز و متعامل،‌ تحقق مي‌پذيرد

 دانش ها ، مهارت ها، و توانايی ها امروزه به منبع اصلی ثروت مؤسسات مناطق ، و کشورها مبدل شده است و اين يکی از ويژگی های عصر فراصنعت و در آستانه ظهور جامعه اطلاعاتی است. در دنيای کنونی هر مؤسسه ای که از تکنولوژی اطلاعات و شبکه های ارتباطی بی بهره ماند، متدرجاً خود را منزوی از جريانهای مبادلات جهانی احساس خواهد کرد.
در بحث ازجامعه شناسی جامعه اطلاعاتی اينترنت دارای جايگاه هی مهم است. اين تکنولوژی با
دگرگون سازی بنيادين مفاهيم و ادراکات از زمان و فضا، باعرضه قسمت قابل توجهی از دانش های بشری به شکل آنی و برای همه، با امکان پذير ساختن رابطة مستقيم و فوری ميان افرادی که حتی در فاصله های بسيار جغرافيايی قرار دارند، به گونه ای غير قابل ترديد جهان اطلاعات را عميقاً دگرگون ساخته است. اين پديده نوين دارای زمينه ها و نتايجی است که بايد مورد تجزيه و تحليل قرار گيرد.
با توسعة شبکه ها ، دهکدة جهانی در حال شکل گيری است و رسانه های سنتی در معرض تحولند.
هرچند اصطلاح ((جامعة اطلاعاتی )) هنوز در متون جامعه شناسی چندان کاربرد مفهومی پيدا نکرده است اما پيدايی صور نوين ارتباط در پرتو ابزارهای خاص در درون شبکه های بزرگ اطلاعاتی مانند ((اينترنت)) همانند : دوستيابی ، کنفرانس ، مناظرة الکترونيک ، و ... سبب گشته است که انواعی ارزيابی زيست محيطی اجتماعات مجازی در فضای الکترونيک در حال شکل گيری تدريجی است. به اين اعتبار می توان نتيجه گرفت فضاهای اجتماعی نوينی هم اکنون ايجاد شده است.
اين بزرگراه ها براقتصاد آموزش، ارتباطات، سياست ، تفريح ،رفاه و ... مؤثرند و آگاهی ها ، نگرش ها ، و رفتارهای انسان ها را در سراسر کره زمين تحت تأثير قرار خواهند داد. انسان ها می توانند بدون خروج از خانة خويش به سفر مجازی در جهان بپردازند و در اين سفر با ديگران دربارة کارها، پژوهش ها ، و عقايد خود مشورت نمايند.
خلاصه آنکه در عصر ما امر انتقال ازجامعه صنعتی به جامعه اطلاعاتی به بهره گيری از توسعه تکنولوژيک در دو حوزة الکترونيک و ارتباطات تحقق يافته است.
اتکاء روز افزون بر فعاليت هايی که مستقيماً با توليد ، توزيع ، و کاربرد اطلاعات مرتبط است سبب گرديده است که بسياری از کشورهای صنعتی جهان را جامعه های اطلاعاتی بخوانند و در حقيقت اين مفهوم نيز در ابتدا برای توصيف مشخصات نوين کشورهای فراصنعتی به کاررفته است ، کشورهايی
که در آنها همه چيز وابسته به اطلاعات است. واژة جامعه اطلاعاتی و مفاهيم شبيه به آن يعنی
((عصر اطلاعات)) ( Information age) و اقتصاد دانش جامعه ای را توصيف می کند که برای توليد انواع کالاها و خدمات وابستگی زيادی به کاربرد تکنولوژی اطلاعات وجود دارد . جامعه صنعتی برای افزايش کار بدنی انسان ها به نيروی درونی موتورها نيازمند بود، اما جامعه اطلاعاتی برای افزايش کار ذهنی نيازمند تکنولوژی کامپيوتر است.
جامعة اطلاعاتی را می توان در رابطه با اينکه برچه بعدی از جامعه اطلاعاتی بيشتر تکيه می کنند به پنج دسته: فرهنگی ،اقتصادی ، شغلی ، تکنولوژيک ، و فضايی تقسيم کرد، که البته تعاريف تکنولوژيک بيشتر مورد توجه بوده است.
می توان به طور کلی ظهور جامعه اطلاعاتی را مقارن با چند تحول در عين حال مرتبط با يکديگر برشمرد، که عبارتند از :
1- جهانی شدن اقتصاد و ظهور مؤسسات توليدی قابل انعطاف، يعنی سازمانی که قابل باقی ماندن و افزايش توليد در محيط مواجه با تحول و اختلال دائم است.
2- ظهور اقتصادی که بيش از پيش مبتنی بر دانايی است.
3- توسعه و کاربرد عميق شبکه های ارتباطی و پيام های ديجيتال ، واقعيتی که سبب شده است آن را در مقايسه با گذشته انقلاب ديجيتال بنامند.
يک محور مهم جامعه اطلاعاتی بزرگراه های اطلاعاتی هستند. تأثير اين بزرگراه های اطلاعاتی را مشابه با اختراع چاپ ذکر کرده اند. اين بزرگراه ها بر ارتباطات ، آموزش، تفريح ، رفاه و ... انسانی مؤثرند و در حوزه های بسياری آگاهی ها ، نگرش ها و رفتارهای بشری را تحت تأثير قرار خواهند داد.
((ويليام مارتين)) (W.J.Martin) درصدد برآمد تا تعريفی از جامعه اطلاعاتی ارائه نمايند ] ش7/ص3[ به اعتقاد او جامعه اطلاعاتی ، جامعه ای است که در آن کيفيت زندگی ، همانند چشم اندازهای تحول اجتماعی و توسعه اقتصادی ، به ميزان روبه تزايدی به اطلاعات وبهره برداری از آن وابسته است. در اين چنين جامعه ای استانداردهای زندگی، الگوهای کار و فراغت، نظام آموزشی و بازار کار به ميزان کاملاً محسوسی تحت الشعاع پيشرفت هايی قرار گرفته اند که در قلمرو اطلاعات و دانش ها روی داده است.

اهم امکاناتی که بزرگراه های اطلاعاتی می توانند باتوجه به زمينه فعاليت خود در دسترس قشرهای مخلتف جامعه (برحسب نيازها و علائق آنان) قرار دهند عبارتند از : ] ش59/ص35-22[
1- ارسال نامه های الکترونيک برای اعضاء شبکه
2- مشاهده انواع مختلف فيلم های سينمايی ، نوارهای ويدئويی و يا برنامه های راديو تلويزيونی از کانال های مختلف
3- انجام پاره ای عمليات بانکی
4- اطلاع رسانی علمی و دستيابی به تازه های پژوهشی
5- ارتباط سريع و مستقيم پژوهشگر با يکديگر و نيز مؤسسات پژوهشی
6- اداره و نظارت از راه دور بر کار همکارانی که در نقاط مختلف مشغول کارند
7- عرضه خدمات اداری ، فنی ، مالی و ... برای مؤسسات مختلف از راه دور
8- برقراری ارتباط ميان افراد مختلفی که به انگيزه های متفاوت قصد ايجاد ارتباط با يکديگر را دارند.
9- ايجاد يک مرکز جستجوی اطلاعاتی که همانند يک فرهنگ نامة جهانی افراد مفاهيم و اشياء و ... عمل می کند.
10- بردن اعضاء از طريق فضای الکترونيک به موزه ها، کتابخانه ها ، دانشگاه ها ، تئاترها ، مراکز انتشاراتی و.... و دسترسی به آنچه که در هريک از آنها قابل مطالعه و يا مشاهده است.

اطلاعات و ارتباط
اطلاعات عبارت است از هر مجموعه ای از عناصر رقمی (ديجيتال) ، حروفی ، يا نمادی که دارای مفهومی آشکار و مشخص است و می تواند در معرض پردازش اتوماتيک قرار گيرد.
با اينکه اطلاع و ارتباط دو مقوله با هم مرتبط هستند اما در يک جامعه مبتنی بر اطلاعات پيوندها بيشتر در نظم مجسم می شود. اطلاعات را از سال ها پيش در حکم جريان خون جامعه دانسته اند. بدون جريان اطلاعات می توان به سادگی تصور کرد که آموری مانند کسب و کار، آموزش و پرورش ، تفريحات ، مسافرت ، ارتباطات ، امور ملی و بين المللی همه در معرض آسيب و انهدام قرار می گيرند. در جوامع پيشرفته اين آسيب ديدگی به مراتب بيشتر خواهد بود ، چرا که وابستگی به نيروهای اطلاعاتی و تکنولوژی ارتباطی شديدتر است.
ارتباط از نظر کامپيوتر ، حداقل از چهار نظر با مکالمه تفاوت دارد :
1- فقدان حالت روياروی
2- امکان بی نام بودن طرفين ارتباط (تنها وسيله شناسايی آدرس الکترونيک است)
3- پيچيدگی شکل توليد و دريافت پيام (در برخی از صور بحث گروهی نمی توان طرف مقابل را انتخاب کرد)
4- ارتباط از طريق کامپيوتر حالتی نوشتاری دارد.


فضای الکترونيک و کامپيوتر
فضای سايبرنتيکی را می توان به سرزمينی مجازی دارای زندگی های مجازی و جامعه های مجازی تشبيه کرد ، چرا که زندگی ها و جامعه ها با همان درجه از واقعيت فيزيکی جامعه های واقعی وجود ندارند. باحضور فضای سايبرنتيک ، مجازی جايگزين واقعی می شود و با اينکه گونه ای موجوديت فيزيکی در فضای سايبرنتيک وجود داردف اما ماهيت فيزيکی آن خلق شده است. مجازی واژه ای است که برای ناميدن و خلق انواع آشنای فضای فيزيکی در فضای سايبرنتيک به کار می رود.
دستگاه کامپيوتر به عنوان يک ماشين اطلاعاتی عمل می کند و دارای تأثيراتی بر فضای اطلاعاتی نزد انسان ها و در نهايت جامعه است.
1- تشديد فرايند اتوماتيک شدن کارها
2- اطلاعات منشاء قدرت است و کامپيوتر به معنی اطلاعات است .
3- تغيير در نحوه ارتباط انسان ها
4- تأثير در آگاهی های خصوصی و محرمانه

 

جهانی شدن و اطلاعات
جهانی شدن که مبتنی بر جریان آزاد و مبادله اندیشه ها و عقاید و وسایل است در این راستا قابل درک و شناخت است . پیوستگی متقابل و جهانی اقتصادها و جامعه ها نقطه تلاقی جنبشی در جهت یکپارچه سازی جهانی است که با اتمام قرن نوزدهم آغاز شده است .
پزوهشگران متعددی چه در بخش دولتی و چه د بخش خصوصی در سطح جهان در صدد ترسیم نقشه شبکه ها و سیستم ها در مقیاس جهانی بر آیند . تجانس بیشتر اجتماعات با یکی شدن قلمرو اقتصادی ملازمه دارد و به این اعتبار تفکیک امری بی اعتبار می نماید . چرا که میان استدلال کسب و کار و فرهنگ . میان سیستم فنی – علمی که عمومیت پیدا می کند و تمایل به تائید پیوستگی و تعلق . فاصله ها عمیق می شود .
به اعتقاد زاگ برلور جهانی شدن دچار تناقص است . دهکده جهانی به نظر زیباست . این زیبایی به این خاطر است که مردم با یکدیگر مرتبط اند و این ارتباط به آنها اجازه میدهد بر فاصله ( فضا ) و زمان برتری یابند . اما اگر رقابت اصل و محور فعالیت ها استرتزیها و دیدگاهها در اداره امور باشند شکی نیست که برخی از چالشهای امروزین در آینده تشدید میگردند . سناریوی دنیای جهانی سناریوی برندگان است : حرکتهای نامطمئن و توسعه یابنده پولی . فقر رو به تزاید در بخشی از جهانی .جدا شدن کشورهای غنی از بقیه کشورها – جنایت- مواد مخدر – نابودی منابع مشترک – بنیادگرایی و غیره . تردیدی نیست که این سناریو به هرج و مرج و اغتشاش خواهد انجامید تا اوتوپیا .

از دهکده سنتی تا دهکده جهانی
در يک دهکده سنتی افراد با يکديگر در رابطه روياروی هستند ، با يکديگر برنامه ريزی های مشترک دارند، يکديگر را دوست دارند يا از هم متنفرند.
دهکده سنتی اجتماعی است که برای افراد حالت الزامی دارد، اما مملو از تنوع است و در برگيرنده همه کسانی است که در آن سکونت دارند، در نقطه مقابل اين دهکده، روابطی که بر اثر تکنولوژی های نوين ايجاد می شود ، روابطی انتخابی هستند و فقط کسانی را باهم نزديک می کند که می خواهند. اجتماعات مجازی همانند شبکه هايی از روابط هستند و از مفروضات فضايی عبور می کنند اين شبکه ها متعدد و متحرک هستند، هر کدام اهدافی دارند، دلايل وجودی خاص خود را دارند و دارای شرکای خاص
می باشند، شبکه ها در جايی با هم تلافی می کنند، چرا که اعضاء آنها به گروه های متعددی تعلق دارند و سازندة روابط متعددی هستند.
بر اساس تکنولوژی اطلاعات ظهور دسته بندی نوينی را تسهيل می کنند، افراد دارای علائق خاصی را به دور هم گرد می آورند و قبيله های بدون مرزی را موجوديت می بخشند وقتی که روابط حالت انتخابی دارند، جدايی نيز می تواند نزديک باشد. برای هرگروه ابدا لازم نيست روابطی را با ((ديگری)) که متفاوت است برقرار نمايد، يعنی آن ديگری که ممکن است مزاحم باشد.
در يک اجتماع مجازی هيچ عاملی ما را مجبور نمی کند که با هرکس ديگر زندگی کنيم. اين واقعيت البته می تواند با انزوا، جداسازی و يا طرد همراه باشد، حالتی که معمولاً در ابتدا قابل تشخيص نيست.
در پرتو تکنولوژی اطلاعات می توان يک جهان مبتنی بر رابطه های خاص برای خود ايجاد کرد، جايی که نوعی غربالگری اجتماعی ضروری است.


جامعة اطلاعاتی و فرهنگ پذيری
نتايج فرهنگی توسعة اينترنت نکته ای است که علاوه بر صاحب نظران ، توجه مسئولين حکومتی را نيز در سطح تعدادی از کشورها به خود جلب کرده است. زبان يکی از مهمترين عناصر فرهنگ است و در اين قلمرو ، سلطه زبان انگليسی در اينترنت واقعی غير قابل ترديد است و از راه زبان زمينه های مختلفی از فرهنگ امريکايی نيز به عنوان قدرت عمده ای که در صحنه حاضر است انتقال می يابد.
ديدار از اينترنت همانند رفتن به يک کتابخانه نيست و به موزه بيشتر شباهت دارد چرا که سهم گردشگری آن بيش از جستجوی اطلاعات خيلی مشخص و دقيق است. فرهنگ انباشتگی دانش ها نيست، بلکه در آن ضرورت طبقه بندی ، برقراری ارتباط و طراحی مبتنی بر ساخت مطرح است.
کارشناسان پيش بينی می کنند (بر اساس روند موجود) که تا چند سال آينده اينترنت وسيله ای خواهد شد که تقريباً تمامی مراکز و وسايل گذاران اوقات فراغت را در خود جمع خواهد کرد.
اشخاص می توانند بخش اعظم اوقات فراغت خود را به شيوه ای راحت تر و کم هزينه تر و بدون ضرورت خروج از منزل و جابجايی در مراکز فراغت مجازی سپری کنند.

جهانی شدن و فرهنگ معاصر
ظهور تلفن همراه (موبايل) ، تلويزيون ماهواره ای و اينترنت به اين معنی است که ارتباط از يک نقطه دنيا به نقطه ديگر به گونه ای مجازی حالت همزمان دارد.
باتوجه به اينکه جهانی شدن به معنی برقراری پيوندها و ارتباطات متقابل ميان جوامع است، فرهنگ از بسياری جهات مستقيم ترين، بديهی ترين و قابل رويت ترين عنصری است که از طريق آن اين پيوندها در زندگی روزمره تجربه می شود. فرهنگ بدون ترديد مهمترين جزء جهانی شدن است چرا که از طريق فرهنگ است که تفاهم مشترک توسعه می يابد و از محوری ترين پيوندها ميان ملت ها و مکان هاست.
در حقيقت صرفنظر از اينکه جهانی شدن از چه طريق حاصل شود، می تواند نتيجه ای از تفاهم و درک متقابل سمبل ها باشد و از آن نيروی فرهنگ را می توان نتيجه گرفت.

جهانی شدن فرهنگ
نمادهای فرهنگی جاری در جهان (بحث های دينی ، علمی ، ايدئولوژيک ، ادبيات و ... ) مبتنی بر ماهيت مبادلات کلامی ، روياروی و يا از طريق رسانه های گروهی هستند.
محصولات فرهنگی به گونه ای دارای ماهيت متقاعد کننده هستند.
متقاعد شدن الزاماً نتيجه يک مبادله تعاملی روياروی و يا انتشار از طريق راديو و تلويزيون نيست .
از قرنها پيش جريان انديشه ها به شکل بيانيه، گفتار ، بيان و نيز متن ، کتاب ، و مطبوعات مطرح بوده است.
جهانی شدن از برخی جهات نوعی انقلاب ارتباطی است، انقلابی در نقل و انتقال پيام ها ، انقلابی در جابجايی اشخاص .
موازی با اين جريانات ، تلويزيون های جهانی و سپس بزرگرراه های اطلاعاتی و بالاخره اينترنت ظهور يک جريان جهانی و آنی پيام ها، تصاوير و اطلاعات را امکان پذير ساختند.

 

اطلاعات و شفافيت سياسی – اجتماعی
درخواست فزاينده برای شفافيت که از سوی شهروندان در رابطه با انواع مختلف سازمان هايی که با آنها در رابطه با انواع مختلف سازمان هايی که با آنها در رابطه هستند عنوان می شود.
با اين حال بديهی است که تمامی کشورهای دنيا از نظر کيفيت اطلاع رسانی سياسی در شرايط مساوی قرار ندارند. نکته ديگری که در اينجا بايد به آن اشاره کنيم عموميت تقريباً جهانی به وجود آمدن
سايت های اينترنتی توسط تقريباً تمامی مؤسسات دولتی است. اين سايت ها به مردم امکان می دهد که درباره حقوق و وظائف خود اطلاعات بيشتری به دست آورند.
برخی از سايت های اينترنتی دولتی و يا خصوصی با ايجاد صندوق پستی به همه امکان می دهند که ديدگاه های خود را در رابطه با فعاليت های آنان مطرح کنند و ترديد نيست که اين نوع فعاليت ها
می تواند در بلند مدت زمينه را برای توسعه و تکثر سياسی هموار نمايد صور نوينی از مشارکت شهروندی در امور جاری را مطرح سازد.

مشارکت شهروندی و اطلاعات
در کشورهای پيشرفته صنعتی (به ويژه در اروپای غربی) گسترش تکنولوژی ارتباطی از ابزارهای تسهيل مشارکت شهروندی در امور جاری تلقی شده است.
در اين کشورها شهرهای نوين را گاهی شهر الکترونيک نيز ناميده اند اين نوع از شهرها معمولاً از سيستم اطلاع رسانی اقتصادی (بورس ، قيمت ها و...) بهره مند هستند و اطلاع متنوع در
حوزه های فرهنگ، گذاران اوقات فراغت ، گردشگری، محيط زيست و اطلاعات عمومی در اختيار همگان قرار دارد.
پيش بينی کارشناسان اين است که دسترسی گستردة شهروندان به اطلاعات، نگرش های عميق تر و منطقی تر نسبت به مسائل زندگی جاری شهری را فراهم می آورد و از انزوای اجتماعی می کاهد
 از سوی ديگر برخورداری از تکنولوژی چند رسانه ای به کار گرفته شده در
شبکه های اطلاعاتی شناخت عمومی را مستندتر، شفاف تر و دقيق تر می کند و افق نگاه شهروندان را نسبت به زندگی شهری توسعه می دهد.
کارشناسان بر اين عقيده اند که بزرگراه های اطلاعاتی وسيله ای برای نزديک کردن تودة مردم و منتخبين آنها محسوب می شود.

دولت و تکنولوژی اطلاعات
در شرايط کنونی جهان هيچ دولتی نسبت به تکنولوژی اطلاعات بی تفاوت نيست، اما عملکرد دولت ها در نقاط مختلف جهان بسيار متفاوت بوده و هست.
از آنجا که نظام نوين اطلاعاتی دارای ماهيتی جهانی و بدون مرز است و امر ارتباطات "خصوصی" را مطرح می کند برخی از دولت ها از اين اتفاق احساس نگرانی می کنند و آن را فضايی غير قابل کنترل می دانند که می تواند موجب هرج و مرج شود.
دولت ها عملاً در اين وضع قرار می گيرند که محيطی مناسب از نظر قانونی ، اقتصادی ، فرهنگی و ... برای استقرار بزرگراه های اطلاعاتی و به ويژه در کشور خود فراهم آورند. در اغلب موارد دولت ها شرايط را برای سرمايه گذاری بخش خصوصی در اين زمينه هموار کردند.


عدم تساوی در مقابل اطلاعات
در حال حاضرعوامل متعدد اقتصادی و فرهنگی در دسترسی نامساوی افراد به اطلاعات متکی به تکنولوژی نوين نقش دارند.
خطر افزايش فاصله اجتماعی – فرهنگی ميان برخورداران از اين وسايل و سايرين يک واقعيت مطرح است.
سن و سطح آموزش نيز از سوی ديگر يکی از عوامل ايجاد فاصله ميان انسانها در برخورداری از تکنولوژی اطلاعات است.
امروزه همگان متعتقدند که با کاربرد منطقی و عادلانه تکنولوژی اطلاعات می توان جامعه را از انسجام اجتماعی بيشتری بهره مند ساخت، چرا که با گسترش دسترسی به اطلاعات، فرهنگ ، دانش ، اين تکنولوژی می تواند در کاهش نابرابری های اجتماعی مشارکت داشته باشد.
دسترسی آسان به اطلاعات نيز از عواملی هستند که می توانند به توسعه کشورهای جهان سوم کمک کنند.

موضوع و قلمرو مديريت اطلاعات
با نگاهی به اهميت مفهوم و محتوای مديريت اطلاعات می توان گفت که مديريت اطلاعات از نظر تعريف موارد زير را شامل می شود :
الف : مديريت اطلاعات موضوع يا رشته ای از علم و فن مديريت است
ب : مديريت اطلاعات ، اداره مطلوب منابع محدود سازمانی است .
ج : مديريت اطلاعات يک فعاليت اساسی در جهت حفظ سلامت و بقای سازمان هاست.
د : مديريت اطلاعات طيف وسيعی از فعاليت هاست که از مديريت مکاتبات تا مديريت تکنولوژی های اطلاعات و مديريت استراتژيک تداوم دارد.
بنابراين در معنی محدود مديريت اطلاعات عبارت از مديريت منابع اطلاعاتی يک سازمان در جهت دستيابی به اهداف و برنامه های آن سازمان است . به اين ترتيب اين مديريت مستلزم کاربرد فرايندهای استانداردهايی مديريتی در زمينه برنامه ريزی و کنترل، جستجوی مستمر جريان های اطلاعاتی مورد نياز در تصميم گيری و رقابت اطلاعاتی و نيز سياست های کسب و کار در درون هر مؤسسه است.
پيش بينی می شود که در طول چند دهه آينده سازمان ها برای دستيابی به اهداف خود به ابزارهای بسيار رقابت آميزی نياز خواهند داشت و تکنولوژی اطلاعات بدون ترديد يکی از قوی ترين ابزارهای موجود است.
اغلب ضروری است در مرتبه اول بيان روشنی از اهداف ارائه گردد و در مرتبه بعد نسبت به برنامه ريزی و کاربرد تکنولوژی اطلاعاتی اقدام شود.

توسعه مراکز اطلاع رسانی
دهه 1990 را می توان در جهان دوره رشد و توسعه مراکز اطلاع رسانی (Information Center) دانست، مراکزی که با استفاده از رسانه های گوناگون به عرضه خدمات اطلاعاتی می پردازندو سه فعاليت عمده آنها را می توان گردآوری ، توليد و توزيع اطلاعات دانست. اين نوع مراکز را می توان به انواع : تخصصی ، عمومی، و تجاری و صنعتی از نظر موضوعی طبقه بندی کرد و البته برخی نيز عهده دار تحليل اطلاعات و يا صرفاً عرضه خدمات هستند.
ديجيتالی شدن داده ها، امر ذخيره سازی ، پردازش و انتقال داده ها را امکان پذير می سازد و
ذخيره سازی معمولاً مبتنی بر ايجاد پايگاه های اطلاعاتی است که در آن اطلاعاتی از طريق رابط های خاص (مطرح در طراحی پايگاه ها) با يکديگر مربوط می شوند. وقتی اين پايگاه حجم بسيار زيادی از اطلاعات را در بر می گيرند مشکل مديريت مناسب داده ها مطرح می شود و علاوه بر وسعت امکانات از نظر پردازش شرايطی به وجود می آيد که دونفری که در دو سوی کره زمين قرار دارند بتوانند به مبادله اطلاعات در زمان واقعی بپردازند.
ديديم که در امر اطلاعات سه رکن اساسی قابل تشخيص است ، که می تواند حتی مبنای طبقه بندی بحث ها قرار گيرد و اين سه رکن عبارتند از ذخيره سازی ، دسترسی ، و انتقال. کارشناسان مهمترين ويژگی های کيفی و کمی يک مرکز عرضه کننده اطلاعات را حداقل در خصوصيات : درستی ، جامعيت ، تعلق موضوعی ، سازگاری و به هنگام بودن اطلاعات خلاصه می کنند.] ش60 / ص 16 [ البته دستيابی به حداکثرها در حوزه های مختلف اطلاعاتی می تواند بسيار متفاوت باشد و اين در حالی است که منابع اطلاعاتی نيزتنوع بسيار دارند (مکتوب ، شنيداری، ديداری و شنيداری ، مستند و ترکيبی(پوستر ، عکس ، اسلايد و... )) .

نظام اطلاعاتی در يک ساخت مکانيزه معمولاً به دو شکل سازمان می يابد که اين دو عبارتند از :
1- پرونده های جداگانه اطلاعاتی : در اين حالت پرونده های (File) اطلاعاتی ساده تشکيل
می شود و اطلاعات مربوط به هر موضوع به طور کامل و مستقل از ساير پرونده ها تشکيل
می شود.
2- تشکيل بانک اطلاعاتی : در يک بانک اطلاعاتی چندين پرونده اطلاعاتی در رابطه با يکديگر مورد بهره برداری قرار می گيرد و در حقيقت تمامی داده ها در چارچوب يک بانک مورد توجه است.
ويژگی های اصلی يک بانک اطلاعاتی عبارتند از : غير تکراری بودن داده های موجود، استقلال داده ها از برنامه ، وجود حلقه های ارتباطی ميان اطلاعات و نيز وجود نظام کنترل و حفاظت اطلاعات
در يک بانک اطلاعاتی بخش های اصلی عبارتند از :
1- استفاده کنندگان بانک شامل برنامه نويسان، اپراتورها، و بالاخره استفاده کنندگان معمولی يا نهايی
(که اساساً بانک برای آنها تهيه شده است و حق تغيير در ساختار بانک را ندارند)
2- سيستم پردازش اطلاعات شامل برنامه عملياتی ، نرم افزار مورد استفاده و سخت افزار
3- اطلاعات موجود در بانک در زمينه های مختلف
اهم فوايدی را که می توان برای استفاده از بانک های اطلاعاتی برشمرد عبارتند از :
1- از وارد کردن مکرر اطلاعات مشابه در پرونده های مختلف جلوگيری می شود .
2- در صورت بروز تغييرات در اطلاعات ، ضرورتی به اصلاح فايل های متعدد نيست، و بديهی است از بروز اشتباهات ناشی از اين عمل جلوگيری خواهد شد.
3- مستقل بودن پردازش اطلاعات از ساخت پرونده های اطلاعاتی باعث می شود که در صورت ضرورت دگرگون کردن ساخت پرونده ها، در سيستم کاربرد اطلاعات نيازی به ايجاد دگرگونی نيست . از سويی ديگر افزون گزارش های جديد به کل سيستم، بسيار ساده تر خواهد بود.
4- از بکارگيری بی مورد حافظه برای ذخيره اطلاعات تکراری و در نهايت پايين آمدن توان برنامه جلوگيری خواهد شد.
5- سرعت پردازش داده ها افزايش می يابد.
ازسويی ديگر بايد يادآور شويم که ايجاد بانک اطلاعاتی می تواند در مواردی مشکلاتی به شرح
زير به وجود آورد. ] ش 58/ص407 [
1- تمرکز سيستم اطلاعاتی سبب می گردد که با ايجاد اختلال در يک قسمت از سيستم ، استفاده از ساير قسمت ها نيز غير ممکن و يا دشوار و طولانی گردد
2- طراحی و راه اندازی اين سيستم ها از عهده افراد غير حرفه ای بيرون است و نياز به مهارت تحليل گر در سيستم عملياتی و نيز استفاده از نرم افزار مناسب دارد.

مديريت دانش
مديريت دانش رشته ای است که موضوع آن بهره برداری سيستماتيک از اطلاعات و تجربيات به منظور بهبود عکس العمل ، نوآوری ، مهارت و اثر بخشی است. اين توانمندی های مهم به هر سازمانی امکان می دهد که بتواند در بازار دائماً متحول حالتی رقابت آميز داشته باشد ] ش103/ص4 [ هر گاه خواسته باشيم ابعاد کليدی اين رشته (مذکور در بالا) را دقيق تر مورد توجه قرار دهيم بايد يادآورشويم که
منظور از :
1- "عکس العمل " عبارت است از توانايی پاسخ دهی سريع به تغييرات بازار (به مفهوم اعم )
2- "نوآوری" عبارت است از بيشترين حمايت از خلاقيت يک سازمان
3- منظور از "مهارت" ، توانايی سازماندهی دانش ها و کاردانی هايی است که از سوی برخی از کارکنان ارائه می شود و بايد در اختيار سايرين و به ويژه افراد تازه وارد قرار داده شود.
4- و بالاخره بخشی شامل قدرت کاربرد دانايی ها برای تقليل تلاش های بيهوده به منظور کسب تمامی اطلاعات مورد نياز است.
اطلاعات ، نظارت اجتماعی ، و ايمنی
هرگاه اطلاعات سريع جريان پيدا کند و دسترس قرار گيرد ، بديهی است که خطرات مرتبط با اشاعه و کاربرد آن نيز گسترش می يابد. می توان به سهولت و با فشار دادن يک دکمه مدرکی را از کامپيوتر کپی کرد و حال آنکه در گذشته می بايست يک مدرک کاغذی حاوی اطلاعات مذکور را حتماً در اختيار داشته باشيم بنابر اين يک کپی می تواند در مواردی حالت سرقت پيدا کند. اما اگر اينگونه اقدامات بتواند آشکارا و با سهولت انجام شود در اين حال هيچکس نمی تواند مالک دارايی های اطلاعاتی خودش باشد.
جامعه اطلاعاتی به حداقلی از امنيت نياز دارد. به اين ترتيب تکنولوژی نوين اطلاعاتی مسائل خاص امنيتی خود را دارد، مسائلی که ديگر صرفاً ارتباطی با قطر درب ها و استحکام صندوق ها و يا رازداری آدم ها ندارد. بلکه مسأله در قابليت عملکرد و اعتماد نرم افزار يک سيستم عرضه کننده خدمات انفورماتيک است.
باتوجه به مسائلی که به آنها اشاره شد در سالهای اخير در برنامه ريزی حقوقی شبکه های اطلاعاتی ابعاد زير مورد توجه حقوقدانان قرار گرفته است.
الف : ماهيت جهانی شبکه : اينترنت شبکه ای جهانی است که مرزهای ملی را ناديده می گيرد و به اين اعتبار در محدوده ای فراسوی نظام های حقوقی کشور مطرح می شود.
ب : اشاعه اطلاعات به شکل های گوناگون : نشر اطلاعات مبتنی بر ماهيت چند رسانه ای است.
ج : مالکيت محتوا : حمايت از اطلاعات مبتنی بر نام های مشخص حقيقی و حقوقی
هـ : فشار بر محتوا : اعمال ضوابط قانونی بر اطلاعات نژادی ، خشنونت گرايانه ، و مغاير با شئون اخلاقی و دينی.
بديهی است که حساسيت نظام های حقوقی و مقامات دولتی در زمينه محتوا می تواند از کشوری تا کشور ديگر بسيار متفاوت باشد و اين امر سبب می شود تعيين کنندگی قوانين مصوب کشورها در مورد اينترنت بسيار مورد بحث و ترديد باشد.

تکنولوژی اطلاعات و مسائل اجتماعی- فرهنگی
باگسترش تدريجی شبکه های اطلاعاتی و رونق بيش از پيش اينترنت، ابعاد مختلف اين نوع فعاليت ها آماج انتقادات و مخالفت های گوناگونی نيز بوده است که مهمترين آنها را در رابطه با مسائل اجتماعی- فرهنگی ( با درنظر گرفتن طيف متفاوت و گسترده مسأله شناسی ) می توان به چند دسته زير تقسيم کرد:
1- دسترسی به اينترنت خاص گروه های بسيار معدودی از جامعه است که تلفن دارند، کامپيوتر مجهز به مودم سريع و کارت صدا و تصوير دارند. موضوعی که گروهی از منتقدين مطرح
کرده اند اين است که اينترنت، همانند هر بزرگراه اطلاعای ديگر، وسيله ای که عملاً در اختيار "خواص" قرار می گيرد و با برتر ساختن آنان و فرزندان آنان به افزايش شکاف های اجتماعی کمک خواهد کرد از امکاناتی مانند کامپيوتر مجهز به مودم ، خط تلفن دوم (که معمولاً ضروری می شود) ، پرداخت آبونمان اينترنت و هزينه سنگين مکالمه تلفنی راه دور، بديهی است که همگان نمی توانند استفاده کنند، و آنان که در تقريباً همه جامعه های جهان معاصر اکثريت دارند (يعنی قشرهای کم درآمد) از اين تسهيلات عنصر "انفجار اطلاعات" محروم هستند.
2- دسترسی به اطلاعاتتا حدودی پيچيده و خسته کننده است و استفاده کنندة معمولی در صفحه کامپيوتری گم می شود و از اين لحاظ مشکل استفاده کننده ای که آشنايی قابل توجهی با جهان کامپيوتر ندارد خيلی بيشتر است.
3- بر اينترنت می توان انتقاد کرد که گرايش های فرد گرايانه را که در جهان معاصر همواره روبه افزايش بوده است، سرعت خواهد بخشيد و زمينه انواعی از انزوای اجتماعی را فراهم خواهد کرد انسان هايی که تنها در برابر صفحه کامپيوتر ساعت ها خيره می شوند، آنچنان غرق
جذابيت های صفحه مقابل خويش می شوند که حتی حاضر به شنيدن سخن اطرافيان خويش هم نيستند.
4- از اتهامات ديگر اينترنت تسهيل دسترسی به صفحه های مغاير با شئون اخلاقی و به ويژه انتشار صور قبيحه است.

می توانيم نتيجه بگيريم که اهم مشکلاتی که اينترنت در کار خود با آنها مواجه است و راههای عملی مناسبی نيز برای آنها پيش بينی نشده است عبارتند از :
1- دسترسی به مدارک و اسناد مؤسسات (باتمهيدات مختلف) از سوی مرکز و يا اشخاص به صورت غير مجاز
2- نسخه برداری (کپی) غيرمجاز نرم افزارهای کامپيوتری
3- عدم رعايت حقوق هنرمندان، نويسندگان و به طور کلی بسياری از خلاقان آثار فرهنگی ، علمی و هنری
4- انجام سوء استفاده های مالی (فروش های تقلبی کالا و ...)
5- سوء استفاده از اطلاعات خصوصی مربوط به افراد و مؤسسات
6- انتشار صورقبيحه و مغاير با اخلاق عمومی ، به ويژه در سطح جوامع دارای الگوهای متفاوت اخلاقی


موقعيت کنونی اطلاع رسانی الکترونيک در ايران
در ايران اولين مرحله استفاده از کامپيوتر در سال 1340 و با ورود اولين سری از کامپيوترهای بزرگ (Main Frame) تحت نام تجارتی IBM شروع می شود در اين مرحله استفاده کنندگان اصلی چند سازمان بزرگ دولتی (مرکز آمار ايران، چند بانک ، ارتش ،...) بودند و هدف اين دستگاه ها به وجود آوردن سيستم اطلاعات مکانيزه بود تا تمرکز و پردارش اطلاعات اداری گسترده و پيچيده را امکان پذير سازند.
در ايران آغاز فعاليت شبکه های الکترونيک به سال 1366 بر می گردد، هرچند که مرحله اصلی گسترش آن از سال 1371 آغاز می شود در سال 1366 يک شبکه اطلاع رسانی خصوصی به نام سروش فعاليت خود را در چارچوب شرکت طرح و توسعه سيستم ها شروع می نمايد و در سال 1369 سازمان پژوهش علمی و صنعتی کشور شبکه معروف به "ايروست" (Irost) را به وجود می آورد. در سال 1371 شرکت مخابرات مرکز ارتباطات ديتا را ايجاد کرد، که فعاليت های مختلفی از جمله تأسيس شبکه ملی
اطلاع رسانی "ايران پک" (Iran Pac) ، اطلاع رسانی تصويری و صوتی ملی کشور، امکان دسترسی به بانک های اطلاع رسانی بين الملل و ملی را سازماندهی کرده است.

 

+ نوشته شده توسط مینا خوشکلام در یکشنبه 2 بهمن1384 و ساعت 11:41 |